Scope 3 CO₂-emissies: buiten uw controle, of toch niet?

Belangrijkste inzichten

• Scope 3 is niet louter een rapporteringsthema – het fungeert steeds vaker als beslissingskader voor kernbeslissingen binnen de business.
• Een gefragmenteerde Scope 3-aanpak leidt tot frustratie bij het management, afhaken van leveranciers en vertragingen in aanbestedingen, audits en klantbeslissingen.
• Verwachtingen van klanten, datadiepte en mate van scrutinering nemen jaar na jaar toe – structuur uitstellen vandaag leidt vaak tot reactieve druk op een later moment.
• Een gestructureerde Scope 3-aanpak versterkt de veerkracht van de toeleveringsketen, ondersteunt product- en investeringsbeslissingen en vergroot de commerciële geloofwaardigheid.
• CSRD fungeert als een stresstest voor de waardeketen, en legt bloot waar data, aannames en leveranciersrelaties nog onvoldoende robuust zijn.

Scope 3-CO₂-emissiereductie: wat kan uw organisatie realistisch bereiken?

De kans is groot dat uw Scope 3-CO₂-emissies het grootste aandeel vormen van uw totale koolstofvoetafdruk, zoals dat bij de meeste organisaties het geval is. Tegelijk zijn ze ook het meest complex om te beheren, aangezien ze grotendeels buiten uw directe operationele controle vallen.

Dit creëert een strategisch dilemma: u wordt afgerekend op emissies over uw volledige waardeketen – inclusief Scope 3-emissies – via verwachtingen van klanten, scrutinering door investeerders en regelgeving zoals de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD), terwijl de onderliggende activiteiten zich vaak buiten uw directe controle bevinden, bij leveranciers, klanten of partners.

Het gevolg is dat organisaties aanzienlijke tijd en middelen investeren in het verzamelen van Scope 3-data, om uiteindelijk te eindigen met gefragmenteerde datasets, beperkte zekerheid over de resultaten en weinig strategische sturingskracht. Teams besteden maanden aan het opvolgen van leveranciers, terwijl de output moeilijk te interpreteren blijft. In die zin introduceert CSRD niet zozeer nieuwe problemen, maar fungeert het vooral als een stresstest voor de waardeketen – waarbij zichtbaar wordt waar data, relaties en aannames niet langer standhouden onder verhoogde scrutinering.

Wat is dan een slimme manier om hiermee om te gaan? De sleutel ligt in een perspectiefverschuiving: het gaat niet om de vraag of u Scope 3-emissies kunt controleren, maar hoe u er op een betekenisvolle manier invloed op kunt uitoefenen.

Organisaties die vooruitgang boeken, proberen niet hun volledige waardeketen te “bezitten”. In plaats daarvan focussen zij op governance, procurement, leveranciersbetrokkenheid en beslissingen over de productlevenscyclus. Op die manier verschuift Scope 3 van een terugkerende rapporteringslast naar een kader dat duidelijkere investeringsprioriteiten ondersteunt, geloofwaardiger klantgesprekken mogelijk maakt en minder ad-hoc druk creëert laat in de rapporteringscyclus.

Dit artikel verkent waar die invloed zich in de praktijk bevindt, wat geloofwaardige actie inhoudt en hoe uw organisatie kan evolueren van vermeende afhankelijkheid naar bewuste leiderschap in de waardeketen.

Wat zijn Scope 3-emissies?

Scope 3-emissies omvatten alle indirecte broeikasgasemissies die plaatsvinden in de waardeketen van uw organisatie, met uitzondering van Scope 2-emissies uit aangekochte energie. De definitie volgt het Greenhouse Gas Protocol en omvat zowel upstream- als downstreamactiviteiten, waaronder:

• aangekochte goederen en diensten
• kapitaalgoederen
• upstream- en downstreamtransport en distributie
• gebruik van verkochte producten
• end-of-life-verwerking van producten

In tegenstelling tot Scope 1- en 2-emissies zijn Scope 3-emissies niet afkomstig van uw eigen gebouwen, voertuigen of installaties. Ze ontstaan elders in de waardeketen, bijvoorbeeld bij leveranciers of tijdens het gebruik van producten.

Hoewel u deze emissies niet rechtstreeks controleert, hebben ze vaak invloed op hoe uw organisatie wordt beoordeeld – in aanbestedingen, audits, financieringsbeslissingen en duurzaamheidsbeoordelingen. In die zin kunnen Scope 3-emissies commerciële kansen, kostenblootstelling en reputatie beïnvloeden, zelfs wanneer ze buiten uw operationele grenzen vallen.

Waarom dit strategisch relevant is

Scope 3 gaat veel verder dan koolstofboekhouding of duurzaamheidsrapportering. Wanneer het goed wordt aangepakt, fungeert het als een beslissingskader voor kernbeslissingen binnen de organisatie.

Scope 3 komt steeds vaker aan bod op momenten waarop beslissingen moeten worden genomen: het goedkeuren van investeringsplannen, reageren op aanbestedingen, het aangaan van langetermijncontracten of het onderbouwen van duurzaamheidsclaims. Wanneer inzichten onvolledig of inconsistent zijn, worden beslissingen uitgesteld – of genomen met onzekerheid.

Met andere woorden: een zwakke of gefragmenteerde Scope 3-aanpak wordt een knelpunt, wat kan leiden tot:

• duurzaamheids- of transitieplannen die in vraag worden gesteld of afgekeurd
• lagere EcoVadis-scores door inconsistente data en documentatie
• vertragingen in deals of aanbestedingsprocessen terwijl data wordt opgehelderd
• reputatierisico wanneer claims niet onderbouwd kunnen worden

Zonder een gestructureerde Scope 3-aanpak neemt u in de praktijk strategische beslissingen zonder volledig zicht op uw blootstelling en afhankelijkheden.

In de praktijk informeren Scope 3-inzichten rechtstreeks:

• Veerkracht van de toeleveringsketen: Inzicht in waar emissies zich bevinden, maakt afhankelijkheden, knelpunten of concentratierisico’s zichtbaar. Dit ondersteunt beter onderbouwde sourcingbeslissingen en vermindert kwetsbaarheid voor verstoringen, prijsvolatiliteit of regelgeving.
• Product- en dienstenstrategie: Scope 3-hotspots vallen vaak samen met de meest koolstof- en kostenintensieve fases van de productlevenscyclus. Dit inzicht helpt prioriteiten stellen voor herontwerp, alternatieve materialen, circulaire modellen of servicegebaseerde proposities die de concurrentiekracht op termijn versterken.
• CAPEX- en OPEX-beslissingen: Beslissingen over installaties, infrastructuur, outsourcing of logistiek hebben steeds vaker langetermijnimplicaties voor emissies en kosten. Scope 3 biedt een kader om afwegingen te maken tussen initiële investeringen, operationele kosten en toekomstig risico.
• Vertrouwen van klanten en commerciële geloofwaardigheid: Klanten nemen geen genoegen meer met algemene engagementen. Zij verwachten dat leveranciers hun voetafdruk begrijpen, prioriteiten kunnen toelichten en vooruitgang aantonen. Een gestructureerde Scope 3-aanpak maakt consistente, geloofwaardige antwoorden mogelijk en voorkomt reactieve brandbestrijding.
• Verantwoordelijkheid en governance op bestuursniveau: Scope 3 vertaalt duurzaamheid naar strategisch risico en opportuniteit, waardoor het bespreekbaar wordt op bestuursniveau in termen van veerkracht, groei en langetermijnwaarde – niet louter compliance.

Wie vandaag zijn Scope 3-aanpak verfijnt, is beter voorbereid op de gesprekken die volgen – niet alleen met toezichthouders, maar ook met raden van bestuur, procurementteams en sleutelklanten.

Uiteindelijk beïnvloedt hoe uw organisatie met Scope 3 omgaat steeds meer haar marktpositie – niet alleen hoe zij rapporteert, maar ook hoe geloofwaardig, betrouwbaar en toekomstbestendig zij wordt gepercipieerd door klanten en partners.

Invloed in plaats van eigenaarschap

Scope 3-emissiereductie vereist geen volledige controle, maar bewuste invloed. Organisaties die vooruitgang boeken doen dit niet door elk operationeel detail in de waardeketen te managen, maar door hun positie strategisch in te zetten.

Invloed ontstaat waar keuzes, verwachtingen en samenwerking samenkomen. Hieronder vier concrete acties die effectief het verschil maken:

1. Gebruik procurement als strategische hefboom

Procurementbeleid is meer dan een compliance-document. Het is een richtinggevend instrument.

Door duurzaamheid te verankeren in:

• leveranciersselectie
• contractuele vereisten
• evaluatie- en aanbestedingscriteria

geeft uw organisatie een duidelijk signaal: duurzaamheid is integraal onderdeel van hoe wij zaken doen. Zelfs zonder directe controle over leveranciers begint het bewustzijn in de waardeketen te verschuiven.

2. Maak verwachtingen expliciet – en betrek leveranciers voorbij vragenlijsten

Niet alle organisaties hebben duidelijke duurzaamheidsverwachtingen richting hun leveranciers. In de praktijk worden datavragen vaak getriggerd door externe druk: klantvragen, rapporteringsvereisten of datalacunes die laat in de rapporteringscyclus aan het licht komen. Wanneer deze verzoeken ad hoc of repetitief aanvoelen, haken leveranciers af, dalen responscijfers en verslechtert de datakwaliteit.

Door verwachtingen vroegtijdig expliciet te maken – en tegelijk transparant te zijn over waar uw eigen aanpak nog evolueert – verschuift het gesprek. In plaats van reactieve dataverzameling ontstaat er duidelijkere afstemming over prioriteiten, haalbaarheid en geloofwaardigheid.

Organisaties die vooruitgaan combineren deze duidelijkheid met actieve leveranciersbetrokkenheid, bijvoorbeeld door:

• toe te lichten waarom data nodig is en hoe deze zal worden gebruikt
• aannames en methodologieën op elkaar af te stemmen
• te investeren in gezamenlijke leertrajecten, zoals workshops rond duurzaamheid en koolstofboekhouding

Dit leidt in de praktijk tot:

• betere datakwaliteit
• grotere bereidheid tot samenwerking
• minder frictie tijdens rapportering, audits en klantvragen
• minder interne tijd besteed aan het reconciliëren van inconsistente datasets

Het resultaat is niet alleen beter inzicht in Scope 3, maar ook een stabielere en schaalbare manier van samenwerken met leveranciers op lange termijn.

3. Verleng de levensduur van uw producten

Voor sommige businessmodellen bevindt een aanzienlijk deel van de Scope 3-emissies zich niet in procurement, maar in gebruik en end-of-life.

Het verkennen van opties zoals:

• refurbishment
• hergebruik
• service- en onderhoudsmodellen

kan de totale impact aanzienlijk verminderen en tegelijk extra waarde creëren.

Een concreet voorbeeld is Idé Coffee, dat de levensduur van koffiemachines verlengt via refurbishment. Dit vermindert de nood aan nieuwe productie, verlaagt Scope 3-emissies en versterkt een circulaire waardepropositie richting klanten.

Wat te doen wanneer reductie haar grenzen bereikt

Niet alle emissies kunnen vandaag worden vermeden. Hoe u omgaat met het resterende deel, doet ertoe.

Zorgvuldig overwogen compensatie, ingebed in een bredere reductiestrategie en transparant gecommuniceerd, kan hier een rol spelen. Niet als shortcut, maar als laatste stap nadat betekenisvolle reductie-inspanningen zijn doorgevoerd.

Veelgestelde vragen over Scope 3-emissies

Kunnen bedrijven echt invloed uitoefenen op Scope 3-emissies?
Ja. Hoewel bedrijven Scope 3-emissies niet rechtstreeks controleren, kunnen zij wel degelijk invloed uitoefenen via procurementbeleid, leveranciersbetrokkenheid, contractuele vereisten, productontwerp en samenwerking in de waardeketen.

Wat zijn geloofwaardige Scope 3-reductiemaatregelen?
Geloofwaardige acties omvatten het integreren van duurzaamheid in procurementbeslissingen, het betrekken van leveranciers, het verlengen van productlevenscycli via hergebruik of refurbishment, en het focussen op hotspots met hoge impact in plaats van alles tegelijk te willen controleren.

Is Scope 3-rapportering verplicht onder CSRD?
Ja. CSRD verplicht bedrijven om Scope 3-emissies te rapporteren als onderdeel van hun klimaatrapportering, in lijn met erkende methodologieën zoals het Greenhouse Gas Protocol.

Mijn organisatie valt niet rechtstreeks onder CSRD. Moet ik dan toch aandacht besteden aan Scope 3-emissies?
Ja. Ook als uw organisatie niet rechtstreeks onder CSRD valt, kunt u indirect worden geraakt via uw rol in de waardeketen van andere bedrijven. Grotere klanten die wel onder CSRD vallen, moeten rapporteren over hun Scope 3-emissies – waaronder emissies van leveranciers – en kunnen u daarom om data vragen.

Wanneer is koolstofcompensatie gepast voor Scope 3?
Compensatie kan worden overwogen zodra reductie-opties op een betekenisvolle manier zijn onderzocht. Ze moet transparant worden ingezet, als aanvulling op – niet als vervanging van – reductie-inspanningen, en ingebed zijn in een bredere klimaatstrategie.

Onze rol bij The Ecological Entrepreneur

Bij The Ecological Entrepreneur ondersteunen wij organisaties doorheen hun volledige duurzaamheidstraject, steeds afgestemd op context en maturiteit:

• van CO₂-baselines tot reductiestrategieën
• van materialiteitsanalyses tot waardeketenengagement
• van rapportering en doelstellingen tot geloofwaardige compensatie

Herkenbaar?
Neem contact op.